Nie tylko góry - zapiski z podróży dalekich i bliskich: Pienza i Val d’Orcia

środa, 2 kwietnia 2025

Pienza i Val d’Orcia - najpiękniejsza dolina Toskanii

Val d'Orcia, położona w Toskanii we Włoszech, to region wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO i uznawany za jedną z najpiękniejszych części regionu. Jej krajobrazy stały się ikoną toskańskiej klasyki - łagodnie falujące wzgórza, drogi obsadzone cyprysami oraz rozległe pola pszenicy tworzą widoki znane z niezliczonych fotografii i obrazów. Dolina usiana jest średniowiecznymi miasteczkami, takimi jak Pienza i Montalcino, które dodają temu miejscu ponadczasowego charakteru.

Pienza i Val d’Orcia - dawno, żadne miejsce nie zachwyciło nas tak pod względem fotograficznym

Wiosną wzgórza pokrywają się intensywną zielenią zbóż, latem zaś zamieniają się w złote łany, poprzecinane smukłymi sylwetkami cyprysów i krętymi drogami prowadzącymi do kilkusetletnich domów oraz zabytkowych miasteczek. To właśnie tutaj w pełni objawia się romantyczny, sielski urok, który najlepiej oddaje istotę włoskiej prowincji - urok dopełniony bogatą historią i światowej klasy winami.

Dolina rozciąga się od Sieny aż po wygasły wulkan Monte Amiata. Podróżując przez nią, niemal bez przerwy ma się ochotę zatrzymywać i robić zdjęcia. Krajobrazy są naprawdę przepiękne. Nie dziwi więc fakt, że od czasów renesansu pojawiały się w dziełach malarskich, ani to, że dziś inspirują filmowców - Val d'Orcia „zagrała” w wielu produkcjach filmowych, m.in. Gladiatorze, Angielskim pacjencie, 8 i 1/2 oraz Ukrytych pragnieniach.

Słynna kapliczka Cappella della Madonna di Vitaleta w Val d'Orcia

Pienza z pewnością należy do naszych ulubionych małych toskańskich miasteczek. To po części zasługa samego miasta, ale równie ważne jest jego wyjątkowe położenie w sercu Val d'Orcia. To stąd pochodzą jedne z najbardziej charakterystycznych obrazów Toskanii - pagórkowate krajobrazy, kamienna zabudowa, winnice oraz drogi, wzdłuż których rosną rzędy cyprysów.

Sama Pienza uchodzi za przykład miasta idealnego. Do 1462 roku w miejscu dzisiejszej Pienzy znajdowało się niewielkie miasteczko Corsignano. To tutaj urodził się przyszły papież Aeneas Silvius Piccolomini, późniejszy Pius II. Po objęciu papieskiego urzędu zdecydował się on przebudować swoje rodzinne miasto według projektu Bernardo Rossellina.

Zarówno papieżowi, jak i architektowi przyświecała idea stworzenia harmonijnego miasta idealnego, odpowiadającego stylowi i obyczajom XV wieku. Plan ten został jednak zrealizowany tylko częściowo - Pius II zmarł stosunkowo szybko, co oznaczało koniec inwestycji w Pienzy. Zobaczcie na zdjęciach, jak wygląda miasto odmienione przez papieża.

Pienza

Widok na Val d’Orcia z Pienzy. Tam gdzieś w dole znakuje się miejsce zwane Drogą Gladiatora, gdzie kręcono słynną scene do filmu Gladiator. Konający Gladiator (w tej roli niezrównany Russel Crowe) w majakach sennych wraca do domu przez łany zboża.

Na rynku w Pienzie

Katedra w Pienzie (Cattedrale di Santa Maria Assunta), znana również jako Pienza Cathedral, jest jednym z najważniejszych i najbardziej charakterystycznych zabytków miasta. Została wzniesiona w latach 1459-1462 z inicjatywy papieża Piusa II jako centralny element renesansowej koncepcji „miasta idealnego”. Autorem projektu był Bernardo Rossellino, uczeń i współpracownik Leona Battisty Albertiego.

Świątynia wyróżnia się jasną, harmonijną fasadą z trawertynu, typową dla wczesnego renesansu, oraz nietypowym jak na Włochy wnętrzem - wysokim, przestronnym i inspirowanym architekturą kościołów północnoeuropejskich. Trójnawowe wnętrze rozświetlają duże okna, co było rozwiązaniem rzadko spotykanym w ówczesnej architekturze sakralnej Italii.

Wnętrze katedry zdobią cenne XV-wieczne obrazy szkoły sieneńskiej, m.in. autorstwa Sano di Pietro i Matteo di Giovanni. Ciekawostką jest fakt, że budowla od strony absydy posadowiona została na niestabilnym gruncie, co na przestrzeni wieków powodowało problemy konstrukcyjne i konieczność licznych prac zabezpieczających.

Katedra w Pienzie nie tylko dominuje nad Piazza Pio II, ale także symbolizuje ambicję epoki renesansu - połączenie harmonii, światła i idealnych proporcji z wizją humanistycznego miasta. To miejsce, które doskonale oddaje ducha Pienzy i całej Val d'Orcia.

Katedra w Pienzie (Cattedrale di Santa Maria Assunta)

Kościół San Francesco w Pienzie to jeden z najstarszych i najbardziej autentycznych zabytków miasta, wyraźnie kontrastujący z renesansowym rozmachem katedry i Piazza Pio II. Został wzniesiony w XIII wieku, jeszcze w czasach, gdy Pienza nosiła nazwę Corsignano, i stanowi cenny przykład skromnej architektury franciszkańskiej.

Świątynia zachowała prostą, surową bryłę, typową dla zakonów żebrzących, kładących nacisk na pokorę i funkcjonalność. Jednonawowe wnętrze kryje fragmenty średniowiecznych fresków, z których część przypisywana jest artystom ze szkoły sieneńskiej. Choć dekoracje są dziś zachowane jedynie częściowo, nadal pozwalają poczuć atmosferę wczesnośredniowiecznej pobożności.

Kościół San Francesco przetrwał renesansową przebudowę miasta niemal bez zmian, dzięki czemu stanowi interesujący kontrapunkt dla wizji „miasta idealnego” Piusa II. To właśnie w takich miejscach najlepiej widać ciągłość historii Pienzy - od skromnego Corsignano po humanistyczny ideał XV wieku.

Dziś kościół pozostaje miejscem spokojnym i mniej uczęszczanym przez turystów, co czyni go dobrym przystankiem dla tych, którzy chcą na chwilę odejść od głównego szlaku i zobaczyć bardziej intymne, mniej oczywiste oblicze Pienzy.